डोल्पा कारागारबाट सुरुङ खनेर भागेका आठ कैदी अझै फरार, सुरक्षा व्यवस्थामाथि गम्भीर प्रश्न

काठमाडौं । चौबीसै घण्टा सुरक्षाकर्मीको निगरानी रहने कारागारबाटै सुरुङ खनेर आठ जना कैदी तथा थुनुवा फरार भएपछि डोल्पाको कारागार व्यवस्थापन र सुरक्षा प्रणालीमाथि गम्भीर प्रश्न उठेको छ। जमिनमुनि सुरुङ बनाएर कारागारको पर्खाल पार गर्न सफल भएका उनीहरू घटनाको दुई दिन बितिसक्दा पनि पक्राउ पर्न सकेका छैनन्।

डोल्पा सदरमुकाम दुनैस्थित जिल्ला कारागारमा गत शुक्रबार राति भएको यो घटना शनिबार बिहान कैदीबन्दीको नियमित गणना गर्ने क्रममा सार्वजनिक भएको थियो। बिहान करिब ६ बजे गणना गर्दा आठ जना अनुपस्थित देखिएपछि कारागार प्रशासनले खोजी तथा अनुसन्धान सुरु गरेको थियो।

प्रारम्भिक अनुसन्धानअनुसार फरार कैदीबन्दीले कारागारको भित्री पर्खाल र बाहिरी कम्पाउन्डका संरचना भत्काउँदै करिब चार मिटर लामो सुरुङ खनेका थिए। सुरुङ खन्ने क्रममा बीचमा सेप्टिक ट्यांकी परेपछि त्यसलाई छल्दै बाहिर निस्कने बाटो बनाइएको प्रमुख जिल्ला अधिकारी जुनु हमालले बताएकी छन्।

कान्तिपुरका अनुसार सुरुङ करिब साढे तीन मिटर लामो र चारदेखि पाँच फिट गहिरो रहेको प्रारम्भिक विवरण छ। घटनामा प्रयोग भएका सामग्री र सुरुङ निर्माणको वास्तविक प्रक्रिया भने विस्तृत अनुसन्धानपछि मात्र स्पष्ट हुने प्रशासनको भनाइ छ।

ड्युटी इन्चार्ज परिवर्तन भएको तीन दिनमै घटना

कारागारमा नयाँ ड्युटी इन्चार्ज खटाइएको तीन दिनमै आठ जना कैदी फरार हुनुले सुरक्षा व्यवस्थापनमाथि थप प्रश्न उठाएको छ।

यसअघि कारागारभित्र लागूऔषध कारोबारसम्बन्धी घटना सार्वजनिक भएपछि सुरक्षा जिम्मेवारीमा रहेका अधिकारी परिवर्तन गरिएको थियो। त्यसको केही दिनमै कैदीबन्दीले सुरुङ खनेर फरार हुने घटना भएपछि कारागारको नियमित निगरानी, सुरक्षा गस्ती र भौतिक संरचनाको अवस्थाबारे अनुसन्धान सुरु गरिएको छ।

प्रमुख जिल्ला अधिकारी हमालका अनुसार सुरक्षाकर्मीको जिम्मेवारी, सीसीटीभी क्यामेराको अवस्था तथा कारागारको समग्र निगरानी प्रणालीको समीक्षा भइरहेको छ।

रातको समयमा कैदीहरूले सुरुङ खन्ने काम गर्दा सुरक्षाकर्मीले कसरी थाहा पाएनन् भन्ने प्रश्न पनि उठेको छ। यसबारे कारागार प्रशासन र सुरक्षामा खटिएका कर्मचारीको भूमिका अनुसन्धानको दायरामा ल्याइएको छ।

पाँच जना जबरजस्ती करणी र तीन जना चोरी मुद्दाका

प्रहरीका अनुसार फरार हुने आठ जनामध्ये पाँच जना जबरजस्ती करणीसम्बन्धी मुद्दामा सजाय भोगिरहेका थिए भने तीन जना चोरीसम्बन्धी मुद्दामा संलग्न थिए।

फरार भएकामध्ये छ जना अदालतबाट दोषी ठहर भई कैद सजाय भोगिरहेका थिए भने दुई जना मुद्दाको फैसला हुन बाँकी रहेकाले पुर्पक्षका लागि थुनामा रहेका थिए।

प्रहरीले सार्वजनिक गरेको विवरणअनुसार फरार हुनेमा डोल्पा, रुकुम पश्चिम, जाजरकोट र सल्यान जिल्लाका व्यक्ति रहेका छन्। उनीहरूको पहिचान र तस्बिर सार्वजनिक गर्दै प्रहरीले सर्वसाधारणलाई खोजी अभियानमा सहयोग गर्न आग्रह गरेको छ।

कारागारमा घटनाअघि जम्मा १७ जना कैदी तथा थुनुवा रहेका थिए। तीमध्ये आठ जना फरार भएपछि नौ जना कारागारमै रहेका छन्।

खोजी अभियान तीव्र, सम्भावित नाकामा निगरानी

घटना सार्वजनिक भएलगत्तै जिल्ला प्रहरी कार्यालय डोल्पाले फरार व्यक्तिहरूको खोजी अभियान सुरु गरेको थियो। उनीहरू जिल्ला बाहिर वा अन्य स्थानमा पुगेको हुन सक्ने सम्भावनालाई ध्यानमा राख्दै विभिन्न आवागमन मार्ग तथा सम्भावित नाकामा निगरानी बढाइएको छ।

प्रहरीले फरार व्यक्तिहरूको मोबाइल फोनको प्राविधिक विवरणसमेत अध्ययन गरिरहेको जनाएको छ। उनीहरूको तस्बिर र परिचय विभिन्न प्रहरी कार्यालय तथा सम्भावित आवतजावतका स्थानमा पठाइएको छ।

डोल्पाका प्रहरी प्रमुख प्रहरी नायब उपरीक्षक अनिलराज गिरीका अनुसार फरार व्यक्तिहरूको खोजीका लागि सम्भावित क्षेत्रमा प्रहरी परिचालन गरिएको छ। तर सोमबारसम्म उनीहरूको अवस्थाबारे ठोस जानकारी प्राप्त हुन सकेको छैन।

छानबिन समिति गठन, सुरक्षा कमजोरी पहिचान गरिँदै

कारागारबाट एकैपटक आठ जना कैदी फरार भएपछि घटनाको वास्तविक कारण पत्ता लगाउन तीन सदस्यीय छानबिन समिति गठन गरिएको छ।

प्रहरी निरीक्षक विनयकुमार सिंहको नेतृत्वमा गठित समितिले कारागारको सुरक्षा व्यवस्था, सुरुङ निर्माण भएको स्थान, सुरक्षाकर्मीको जिम्मेवारी तथा घटनाको समयमा अपनाइएको निगरानी प्रणालीबारे अनुसन्धान गरिरहेको छ।

समितिले घटनाको स्थलगत निरीक्षण गरी सुरक्षामा भएको सम्भावित कमजोरी पहिचान गर्नेछ। अनुसन्धानबाट प्राप्त विवरणका आधारमा जिम्मेवार व्यक्तिमाथि आवश्यक कारबाही प्रक्रिया अघि बढाइने प्रशासनले जनाएको छ।

यस घटनाले कारागारभित्र कैदीबन्दीको निगरानी कसरी भइरहेको छ र सुरक्षा व्यवस्थामा रहेका कमजोरी समयमै किन पहिचान हुन सकेनन् भन्ने विषयलाई राष्ट्रिय बहसमा ल्याएको छ।

कारागारको सुरक्षा केवल पर्खाल र सुरक्षाकर्मीको उपस्थितिमा सीमित हुँदैन। नियमित अनुगमन, प्रभावकारी प्रविधि, जिम्मेवारीको स्पष्ट बाँडफाँट र सुरक्षा निकायबीचको समन्वय पनि उत्तिकै आवश्यक हुन्छ।

डोल्पा घटनाको छानबिन प्रतिवेदनले कारागार व्यवस्थापनमा रहेका कमजोरी उजागर गर्ने अपेक्षा गरिएको छ। फरार आठ जनालाई पक्राउ गर्नुका साथै भविष्यमा यस्ता घटना दोहोरिन नदिन देशभरका कारागारको सुरक्षा प्रणाली पुनरावलोकन गर्नुपर्ने आवश्यकता पनि देखिएको छ।