करेन्ट लागेर घाइते दुई श्रमिक उपचार खर्च नपाउँदा अस्पतालमै अलपत्र, मुख्य ठेकेदार सम्पर्कविहीन

काठमाडौं, २७ कात्तिक: निर्माणस्थलमा काम गर्ने क्रममा करेन्ट लागेर गम्भीर घाइते भएका दुई श्रमिक उपचार खर्च र क्षतिपूर्तिको अभावमा समस्यामा परेका छन्। रोजगारदाता कम्पनी तथा ठेकेदारले उपचार खर्च बेहोर्ने प्रतिबद्धता पूरा नगरेको पीडित परिवारको आरोप छ।

ललितपुरको कुपण्डोल हाइटस्थित निर्माणाधीन रेस्टुरेन्टमा काम गर्ने क्रममा करेन्ट लागेर घाइते भएका इलामका मिलनकुमार नेम्बाङ लिम्बू उपचार पूरा भए पनि घर फर्कन पाएका छैनन्।

गत भदौ १० गते कामका लागि निर्माणस्थलको छतमा सामान लिन जाने क्रममा उनी नजिकै रहेको उच्च भोल्टेजको विद्युत् तारको सम्पर्कमा पुगेका थिए। करेन्ट लागेर गम्भीर घाइते भएपछि सहकर्मीले उनलाई उद्धार गरी कीर्तिपुरस्थित बर्न अस्पताल पुर्‍याएका थिए।

मिलन इन्टिनिटी इन्जिनियरिङ सोलुसनमार्फत उक्त निर्माणस्थलमा काम गरिरहेका थिए।

अस्पतालमा लामो समय उपचारपछि चिकित्सकले उनलाई डिस्चार्ज गरिसकेका छन्। तर उपचारमा लागेको खर्च भुक्तानी नभएकाले उनी अस्पतालबाट बाहिरिन नसकेको समाचारमा उल्लेख छ।

मिलनका अनुसार रोजगारदाता कम्पनी र ठेकेदारले उपचार खर्च बेहोर्ने आश्वासन दिएका थिए। तर पछिल्लो समय उनीहरू सम्पर्कमा आउन छाडेपछि आफू अस्पतालमै रोकिएको उनको गुनासो छ।

'डिस्चार्ज भइसकेको छु, तर साहुहरू नआउँदा घर जान पाएको छैन,' मिलनले दुःखेसो पोखेका छन्।

एउटै निर्माणस्थलमा अर्को दुर्घटना, १८ वर्षीय देवराजले गुमाए खुट्टाका औँला

मिलन दुर्घटनामा परेको करिब एक महिनापछि सोही निर्माणस्थलमा अर्का श्रमिक पनि करेन्ट लागेर गम्भीर घाइते भए।

मकवानपुरका १८ वर्षीय देवराज थिङ गत असोज ७ गते भएको दुर्घटनामा परेका थिए। उक्त दुर्घटनामा उनका दुवै खुट्टाका औँला गुमेका छन्। दाहिने हातमा गम्भीर चोट लागेपछि पटक–पटक शल्यक्रिया गर्नुपरेको छ।

उनका आफन्तका अनुसार दाहिने हातमा मात्रै आठ पटकसम्म शल्यक्रिया गरिएको छ। घाँटी तथा शरीरका अन्य भागमा समेत चोट लागेको छ।

हाल देवराज पनि कीर्तिपुरस्थित बर्न अस्पतालमा उपचाररत छन्।

देवराजका ठूलोबुबा लवकुमार थिङका अनुसार सोही निर्माणस्थलमा यसअघि पनि एक श्रमिक करेन्ट लागेर घाइते भएका थिए। गत भदौ १ गते भएको उक्त दुर्घटनामा घाइते श्रमिक उपचारपछि घर फर्किसकेका छन्।

तर पहिलो दुर्घटनापछि पनि निर्माणस्थलको सुरक्षा व्यवस्था सुधार नगरिएको र त्यसपछि थप दुई श्रमिक दुर्घटनामा परेको लवकुमारको आरोप छ।

देवराजको भविष्यप्रति परिवार चिन्तित छ। गम्भीर चोटका कारण उनी पहिलेझैँ काम गर्न सक्ने अवस्था रहने वा नरहने भन्नेबारे परिवारले चिन्ता व्यक्त गरेको छ।

उपचार खर्च नपाउँदा परिवार ऋण खोज्न बाध्य

दुवै श्रमिक घाइते भएपछि सुरुमा रोजगारदाता कम्पनी र ठेकेदारले उपचार खर्च बेहोर्ने आश्वासन दिएको पीडित परिवारको भनाइ छ। केही रकम अग्रिम उपलब्ध गराएर उपचारमा सहयोगसमेत गरिएको थियो।

तर पछिल्लो समय भुक्तानी रोकिएपछि औषधि, अस्पताल खर्च र दैनिक आवश्यकताका लागि परिवारले ऋण खोज्नुपरेको छ।

देवराजका ठूलोबुबा लवकुमारका अनुसार सामान्य खानपिनको खर्च जुटाउनसमेत कठिन भएको छ। एकातिर मिलन डिस्चार्ज भएर पनि अस्पतालबाट बाहिरिन पाएका छैनन् भने अर्कोतर्फ देवराजको उपचार जारी छ।

परिवारले रोजगारदाता र ठेकेदारलाई पटक–पटक सम्पर्क गर्न खोज्दा फोन नउठाउने तथा सन्देशको जवाफ दिए पनि भुक्तानीका लागि अस्पताल नआउने गरेको आरोप लगाएको छ।

श्रम कार्यालयमा उजुरी, दुर्घटना बीमा नगराएको आरोप

उपचार खर्च उपलब्ध गराउने प्रतिबद्धता पूरा नभएपछि पीडितका आफन्तले श्रम तथा रोजगार कार्यालय टेकुमा रोजगारदाता कम्पनी र ठेकेदारविरुद्ध संयुक्त निवेदन दिएका छन्।

निवेदनमा कार्यस्थलमा न्यूनतम सुरक्षा मापदण्ड पालना नगरी काममा लगाएको, श्रमिकको दुर्घटना बीमा नगराएको, दुर्घटनापछि घटनाको विवरण लुकाउन खोजेको र उपचार खर्च नतिरी श्रमिकलाई अलपत्र पारेको आरोप लगाइएको छ।

उजुरीमा इन्टिनिटी इन्जिनियरिङ सोलुसनका सञ्चालक तेजेश्वर राणा र ठेकेदार प्रेम बराललाई जिम्मेवार बनाइएको छ।

पीडित पक्षले श्रम ऐन, २०७४ को दफा ५५ अनुसार श्रमिकको दुर्घटना बीमा तथा दुर्घटना भएमा उपचार खर्च बेहोर्नुपर्ने व्यवस्था पालना नभएको दाबी गरेका छन्।

उनीहरूले दुवै श्रमिकको सम्पूर्ण उपचार खर्च रोजगारदाताबाट भराउन, कानुनअनुसार क्षतिपूर्ति उपलब्ध गराउन र घटनामा जिम्मेवार व्यक्तिमाथि कानुनी कारबाही गर्न माग गरेका छन्।

प्रहरीमा जाहेरी दर्ता नभएको पीडित परिवारको गुनासो

पीडित परिवारले प्रहरीसमक्ष समेत उजुरी दिन खोजेको तर फौजदारी मुद्दाका रूपमा जाहेरी दर्ता नभएको गुनासो गरेका छन्।

उनीहरूका अनुसार प्रहरीको उपस्थितिमा कम्पनी र ठेकेदारका प्रतिनिधिलाई बोलाउँदा उपचार खर्च बेहोर्ने प्रतिबद्धता जनाइएको थियो। तर त्यसपछि उनीहरू सम्पर्कविहीन बनेको परिवारको आरोप छ।

पीडित परिवारले कम्पनीले दुर्घटनाबारे प्रहरीलाई जानकारी नगराएको र अस्पतालमा उपचार गराउँदा पनि कम्पनीको नाम उल्लेख नगरी श्रमिकको व्यक्तिगत विवरणमा उपचार गराइएको दाबी गरेका छन्।

यी आरोपबारे सम्बन्धित प्रहरी कार्यालयको औपचारिक प्रतिक्रिया समाचारमा उपलब्ध छैन।

श्रम कार्यालयद्वारा बूढानीलकण्ठ नगरपालिकालाई पत्राचार

पीडित परिवारले दिएको संयुक्त निवेदनपछि श्रम तथा रोजगार कार्यालय टेकुले सम्बन्धित स्थानीय तहलाई पत्राचार गरेको छ।

कार्यालयले गत कात्तिक १८ गते बूढानीलकण्ठ नगरपालिकालाई पत्र पठाउँदै सम्बन्धित प्रतिष्ठानको ठेगाना यकिन गरी आधिकारिक सूचना तामेल गराउन सहयोग मागेको हो।

कार्यालयको पत्रअनुसार सम्बन्धित प्रतिष्ठानले सूचना बुझ्न अस्वीकार गरेमा नियमानुसार कार्यालय वा घरदैलोमा सूचना टाँस गरी त्यसको प्रमाण र मुचुल्का कार्यालयमा पठाउन अनुरोध गरिएको छ।

तर पत्राचारपछि पनि श्रमिकले तत्काल राहत पाउने अवस्था नबनेको परिवारको भनाइ छ।

आफन्तका अनुसार सम्बन्धित कम्पनीको कार्यालय पुग्दा बाहिर राखिएको बोर्ड हटाइएको र कार्यालयमा ताला लगाइएको अवस्थामा भेटिएको थियो।

पेटी ठेकेदारको पनि १२ लाख रुपैयाँ भुक्तानी बाँकी

यस घटनामा उपचार खर्चको विषयसँगै ठेकेदारबीचको आर्थिक विवाद पनि जोडिएको छ।

मुख्य ठेकेदारबाट काम लिएका पेटी ठेकेदार प्रेम बरालले आफूले काम सम्पन्न गरे पनि करिब १२ लाख रुपैयाँ भुक्तानी पाउन बाँकी रहेको बताएका छन्।

उनका अनुसार विभिन्न स्थानमा रेस्टुरेन्ट तथा भवन निर्माणको काम गराएपछि मुख्य ठेकेदार तेजेश्वर राणाले भुक्तानी नगरेको र पछिल्लो समय सम्पर्कसमेत बन्द गरेको आरोप छ।

बरालले कालीस्थानस्थित कानुनी फर्ममार्फत छलफल गरेर समस्या समाधान गर्ने प्रयाससमेत भएको तर ठोस सहमति हुन नसकेको बताएका छन्।

उनले मुख्य ठेकेदार राणाले आफ्नो फोन नम्बर ब्ल्याकलिस्टमा राखेको आरोप पनि लगाएका छन्।

बरालका यी भनाइ र आरोपबारे मुख्य ठेकेदार राणासँग प्रतिक्रिया लिन खोज्दा सम्पर्क हुन नसकेको अनलाइनखबरले जनाएको छ। त्यसैले यी आरोपलाई सम्बन्धित पक्षको प्रतिक्रिया प्राप्त नभएसम्म आरोपकै रूपमा बुझ्नुपर्ने हुन्छ।

निर्माण क्षेत्रमा श्रमिक सुरक्षामाथि गम्भीर प्रश्न

एउटै निर्माणस्थलमा पटक–पटक विद्युतीय दुर्घटना हुनु र घाइते श्रमिकको उपचार खर्च तथा क्षतिपूर्तिको विषय अनिश्चित रहनुले निर्माण क्षेत्रमा श्रमिक सुरक्षाको अवस्थामाथि प्रश्न उठाएको छ।

निर्माणस्थलमा उच्च भोल्टेजका तार, विद्युतीय उपकरण र जोखिमपूर्ण संरचनामा काम गर्दा आवश्यक सुरक्षा उपाय अपनाउनु अत्यन्त महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

श्रमिकलाई सुरक्षित कार्यस्थल उपलब्ध गराउनु, आवश्यक सुरक्षा सामग्री प्रदान गर्नु, दुर्घटना बीमाको व्यवस्था गर्नु र दुर्घटनापछि उपचार तथा क्षतिपूर्तिको जिम्मेवारी पूरा गर्नु रोजगारदाताको दायित्वसँग जोडिएका विषय हुन्।

यस घटनामा सम्बन्धित निकायले दुर्घटनाको कारण, कार्यस्थलमा अपनाइएका सुरक्षा उपाय, बीमा व्यवस्था तथा रोजगारदाताको कानुनी जिम्मेवारीबारे निष्पक्ष छानबिन गर्नु आवश्यक देखिन्छ।

अहिले मिलन डिस्चार्ज भएर पनि घर फर्किन पाएका छैनन् भने देवराजको उपचार जारी छ। दुवै श्रमिकको उपचार खर्च र क्षतिपूर्तिको विषय टुंगो नलाग्दा उनीहरूका परिवार आर्थिक तथा मानसिक समस्यामा परेका छन्।


सम्पादकीय सावधानी:
कम्पनी, ठेकेदार र प्रहरीसम्बन्धी आरोपलाई आरोपकै रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ। मुख्य ठेकेदारसँग प्रतिक्रिया लिन खोज्दा सम्पर्क हुन नसकेको मूल समाचारमा उल्लेख छ। प्रकाशित गर्नुअघि सम्बन्धित कम्पनी, ठेकेदार, श्रम कार्यालय र प्रहरीको पछिल्लो प्रतिक्रिया लिनु उचित हुन्छ। साथै मिलन डिस्चार्ज भएको भए पनि उपचार खर्चको विवाद र अस्पतालबाट बाहिरिन नसकेको अवस्था मूल रिपोर्टमा आधारित छ; यसलाई अस्पतालको आधिकारिक लिखित पुष्टि नआएसम्म स्वतन्त्र रूपमा प्रमाणित तथ्यका रूपमा नबढाउनुहोस्।