नेपाल प्रहरीको ३४औँ महानिरीक्षकमा डा. मनोजकुमार केसी नियुक्त, दानबहादुर कार्की प्रधानमन्त्रीको विशेष सुरक्षा सल्लाहकारमा

काठमाडौं : सरकारले नेपाल प्रहरीको सर्वोच्च नेतृत्वमा परिवर्तन गर्दै अतिरिक्त प्रहरी महानिरीक्षक (एआईजी) डा. मनोजकुमार केसीलाई नयाँ प्रहरी महानिरीक्षक (आईजीपी) नियुक्त गरेको छ।

बुधबार बसेको मन्त्रिपरिषद् बैठकले केसीलाई प्रहरी महानिरीक्षकमा बढुवा गर्ने निर्णय गरेको हो। उनी नेपाल प्रहरीका ३४औँ महानिरीक्षक बनेका छन्।

यसअघि प्रहरी महानिरीक्षकको जिम्मेवारीमा रहेका दानबहादुर कार्कीलाई प्रधानमन्त्रीको विशेष सुरक्षा सल्लाहकार नियुक्त गरिएको छ। मन्त्रिपरिषद्को निर्णयअनुसार केसीको बढुवा कात्तिक १८ गतेदेखि लागू भएको हो।

सरकारको यो निर्णयसँगै नेपाल प्रहरीको नेतृत्वमा तत्काल परिवर्तन आएको छ। कार्कीको कार्यकाल अझै बाँकी रहेको अवस्थामा भएको नेतृत्व परिवर्तनलाई सुरक्षा तथा राजनीतिक वृत्तमा चासोका साथ हेरिएको छ।

प्रधानमन्त्रीको विशेष सुरक्षा सल्लाहकार पद सिर्जना

मन्त्रिपरिषद्ले प्रधानमन्त्रीलाई सुरक्षा सम्बन्धी विषयमा आवश्यक सल्लाह, सुझाव र परामर्श दिन प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालयमा प्रहरी महानिरीक्षकस्तरको विशेष सुरक्षा सल्लाहकार पद सिर्जना गर्ने निर्णय गरेको छ।

सोही नयाँ पदमा पूर्वआईजीपी दानबहादुर कार्कीलाई जिम्मेवारी दिइएको हो।

सरकारका प्रवक्ता तथा मन्त्री सस्मित पोखरेलका अनुसार मुलुकको वर्तमान परिस्थितिमा शान्ति सुरक्षाको व्यवस्था थप सुदृढ बनाउन प्रधानमन्त्रीलाई आवश्यक सुरक्षा परामर्श उपलब्ध गराउने उद्देश्यले उक्त पद सिर्जना गरिएको हो।

कार्कीलाई प्रहरी महानिरीक्षक पदबाट हटाइएको विषयमा पत्रकारहरूले प्रश्न उठाउँदा प्रवक्ता पोखरेलले यसलाई कारबाही नभई जिम्मेवारी परिवर्तनका रूपमा बुझ्न आग्रह गरेका थिए।

सरकारले कार्कीमाथि अनुशासनात्मक कारबाही गरिएको नभई नयाँ जिम्मेवारी दिइएको स्पष्ट पारेको छ।

नक्कली भुटानी शरणार्थी प्रकरणको अनुसन्धानबाट चर्चामा

नवनियुक्त आईजीपी डा. मनोजकुमार केसी नेपालमा चर्चित नक्कली भुटानी शरणार्थी प्रकरणको अनुसन्धानमा महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेका प्रहरी अधिकारी हुन्।

काठमाडौं उपत्यका अपराध अनुसन्धान कार्यालयको प्रमुखका रूपमा कार्यरत रहँदा उनले उक्त प्रकरणको अनुसन्धानलाई अघि बढाएका थिए।

नेपाली नागरिकलाई नक्कली भुटानी शरणार्थी बनाएर अमेरिका पठाइदिने भन्दै रकम असुलिएको आरोपसँग सम्बन्धित यो प्रकरण लामो समयदेखि चर्चामा थियो।

केसी नेतृत्वको टोलीले २०२३ मार्च २६ मा केशव दुलाल, टंक गुरुङ र सानु भण्डारीलाई पक्राउ गरेपछि अनुसन्धानले नयाँ गति लिएको थियो।

त्यसपछि अनुसन्धान विस्तार हुँदै पूर्वगृहमन्त्री बालकृष्ण खाँण, पूर्वउपप्रधानमन्त्री टोपबहादुर रायमाझी र तत्कालीन गृहसचिव टेकनारायण पाण्डेसम्म पुगेको थियो।

पूर्वगृहमन्त्री खाँणलाई पक्राउ गर्न उनको निवास पुगेको प्रहरी टोलीको नेतृत्वसमेत केसीले गरेका थिए।

यस प्रकरणले राजनीतिक तथा प्रशासनिक तहमा ठूलो बहस सिर्जना गरेको थियो। अनुसन्धानका क्रममा शक्तिशाली राजनीतिक व्यक्तिहरूको संलग्नतासम्बन्धी आरोप सार्वजनिक भएपछि प्रहरीको निष्पक्षता र अनुसन्धानमाथिको राजनीतिक प्रभावबारे पनि प्रश्न उठेका थिए।

२८ वर्ष लामो प्रहरी सेवा अनुभव

डा. केसीले १० अप्रिल १९९८ मा प्रहरी निरीक्षकका रूपमा नेपाल प्रहरी सेवामा प्रवेश गरेका थिए। उनी र पूर्वआईजीपी दानबहादुर कार्की एउटै ब्याचका अधिकारी हुन्।

उनको प्रहरी सेवाको पदोन्नति क्रम यस्तो रहेको छ:

• प्रहरी निरीक्षक: १० अप्रिल १९९८
• प्रहरी नायब उपरीक्षक (डीएसपी): ११ डिसेम्बर २००९
• प्रहरी उपरीक्षक (एसपी): ३ अगस्ट २०१७
• प्रहरी वरिष्ठ उपरीक्षक (एसएसपी): १९ जुलाई २०२२
• प्रहरी नायब महानिरीक्षक (डीआईजी): २६ मे २०२४
• प्रहरी अतिरिक्त महानिरीक्षक (एआईजी): २४ अप्रिल २०२५
• प्रहरी महानिरीक्षक (आईजीपी): ४ नोभेम्बर २०२६

आफ्नो सेवाकालमा उनले काठमाडौं उपत्यका अपराध अनुसन्धान कार्यालय, केन्द्रीय अनुसन्धान ब्युरो (सीआईबी), अपराध अनुसन्धान विभाग तथा मोरङ र रुपन्देहीका जिल्ला प्रहरी कार्यालयलगायत विभिन्न निकायमा जिम्मेवारी सम्हालेका छन्।

उनले विशेष ब्युरो, राष्ट्रिय प्रहरी प्रशिक्षण प्रतिष्ठान, महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक निर्देशनालय र प्रहरी प्रधान कार्यालयको प्रादेशिक समन्वय विभागमा समेत काम गरेका छन्।

शैक्षिक पृष्ठभूमि र अन्तर्राष्ट्रिय अनुभव

प्रहरी सेवासँगै शैक्षिक क्षेत्रमा पनि सक्रिय रहेका केसीले कम्बोडियाको पन्नासास्त्र विश्वविद्यालयबाट द्वन्द्व रूपान्तरण विषयमा विद्यावारिधि (पीएचडी) गरेका छन्।

उनले सोही विश्वविद्यालयबाट द्वन्द्व रूपान्तरण अध्ययनमा स्नातकोत्तर गरेका छन्। यसका अतिरिक्त त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट समाजशास्त्र र सार्वजनिक प्रशासन विषयमा पनि स्नातकोत्तर उपाधि हासिल गरेका छन्।

केसी नेपाल प्रहरी स्टाफ कलेजका संस्थापक निर्देशकसमेत रहेका थिए। प्रहरी प्रशिक्षण, अनुसन्धान र व्यावसायिक क्षमता विकासका क्षेत्रमा उनको अनुभव रहेको छ।

उनले संयुक्त राष्ट्रसंघीय शान्ति मिसनअन्तर्गत कोसोभो र हाइटीमा पनि सुरक्षा अधिकारीका रूपमा काम गरेका छन्। नेपाली र अंग्रेजीका अतिरिक्त फ्रेन्च तथा स्पेनिस भाषामा समेत उनको दक्षता रहेको प्रकाशित विवरणमा उल्लेख छ।

आर्थिक अपराध र संगठित अपराध अनुसन्धानमा अनुभव

नक्कली भुटानी शरणार्थी प्रकरणबाहेक केसीको अनुसन्धान अनुभव आर्थिक तथा संगठित अपराधका विभिन्न क्षेत्रमा पनि रहेको छ।

सीआईबी प्रमुखका रूपमा कार्यरत रहँदा उनले बैंकिङ कसुर, एनसेलसँग सम्बन्धित अवैध लिलामी प्रकरण, स्मार्ट टेलिकमसँग सम्बन्धित ठगी, धितोपत्र तथा बीमा ठगी, क्रिप्टोकरेन्सीसम्बन्धी अपराध र सरकारी जग्गाको सम्भावित दुरुपयोगलगायत विषयमा भएका अनुसन्धानको नेतृत्व गरेका थिए।

सन् २०२६ को फेब्रुअरीमा पर्यटक उद्धारसम्बन्धी नक्कली कागजात तयार गरी बीमा रकम दाबी गरिएको भनिएको प्रकरणमा पनि प्रहरीले अनुसन्धान गरेको थियो।

यी अनुसन्धानले उनलाई जटिल आर्थिक कारोबार र संगठित अपराधसम्बन्धी विषयमा अनुभव हासिल गर्ने अवसर दिएको छ।

नयाँ नेतृत्वसामु चुनौतीको चाङ

नेपाल प्रहरीको नेतृत्व सम्हालेसँगै डा. केसीसामु विभिन्न चुनौतीहरू रहेका छन्।

अपराध अनुसन्धानलाई प्रभावकारी बनाउने, प्रहरी संगठनभित्रको अनुशासन कायम गर्ने, राजनीतिक हस्तक्षेपबाट संगठनलाई टाढा राख्ने र नागरिकको विश्वास बढाउने जिम्मेवारी अब उनको काँधमा आएको छ।

विशेषगरी शक्तिशाली राजनीतिक तथा प्रशासनिक व्यक्तिहरूसँग जोडिएका मुद्दामा निष्पक्ष अनुसन्धान गर्न सक्ने क्षमता उनको नेतृत्वको महत्वपूर्ण परीक्षण हुनेछ।

त्यस्तै, देशभर शान्ति सुरक्षा कायम गर्नु, साइबर अपराध नियन्त्रण गर्नु, आर्थिक तथा संगठित अपराधको अनुसन्धानलाई प्रभावकारी बनाउनु र प्रहरी कर्मचारीको व्यावसायिक क्षमता अभिवृद्धि गर्नु पनि उनको प्राथमिकतामा पर्नुपर्ने विषय हुन्।

कार्कीको कार्यकाल बाँकी रहँदै नेतृत्व परिवर्तन

पूर्वआईजीपी दानबहादुर कार्कीको प्रहरी प्रमुखका रूपमा कार्यकाल सन् २०२८ अप्रिल ९ सम्म रहने अपेक्षा गरिएको थियो। तर सरकारले निर्धारित समयभन्दा अगाडि नै उनको जिम्मेवारी परिवर्तन गरेको हो।

यस निर्णयले प्रहरी संगठनभित्र नेतृत्व परिवर्तन र बढुवासम्बन्धी विषयमा थप चासो सिर्जना गरेको छ।

सरकारले भने कार्कीलाई नयाँ जिम्मेवारी दिइएको र केसीलाई प्रहरी नियमावलीअनुसार महानिरीक्षकमा बढुवा गरिएको जनाएको छ।

अब नयाँ आईजीपी केसीले प्रहरी संगठनलाई कसरी अघि बढाउँछन्, अनुसन्धानमा निष्पक्षता कायम गर्न कस्तो भूमिका खेल्छन् र आम नागरिकमा प्रहरीप्रतिको विश्वास कसरी बलियो बनाउँछन् भन्ने विषय आगामी दिनमा महत्वपूर्ण हुने देखिन्छ।

नेपाल प्रहरीको नेतृत्वमा आएको यो परिवर्तनले देशको सुरक्षा व्यवस्थापन र प्रहरी संगठनको कार्यशैलीमा कस्तो प्रभाव पार्छ भन्ने चासो बढेको छ।