बाँकेमा दुर्लभ सालकको वैज्ञानिक अध्ययन सुरु

बाँके: नेपालमा पाइने दुर्लभ तथा संकटापन्न वन्यजन्तु सालकको वास्तविक अवस्था पत्ता लगाउन बाँके जिल्लामा पहिलोपटक वैज्ञानिक अध्ययन सुरु गरिएको छ। अध्ययनमार्फत सालकको उपस्थिति, सम्भावित संख्या, बसोबास क्षेत्र र गतिविधिबारे तथ्य संकलन गरिनेछ।

सानो स्तनधारी वन्यजन्तुको संरक्षण तथा अनुसन्धानमा काम गर्दै आएको स्मल म्यामल्स कन्जर्भेसन एन्ड रिसर्च फाउन्डेसनले अध्ययन सुरु गरेको हो। यस कार्यमा ग्रीन अस्कर अवार्डको सहयोग रहेको जनाइएको छ।

अध्ययनका क्रममा सालक पाइने सम्भावना भएका वन क्षेत्रहरूमा क्यामेरा ट्र्याप जडान गरिनेछ। यी क्यामेराले वन्यजन्तुको आवागमन र गतिविधि स्वतः रेकर्ड गर्नेछन्। संकलित तस्बिर तथा विवरणका आधारमा सालक कुन क्षेत्रमा बढी पाइन्छ र यसको बासस्थान कस्तो छ भन्ने विषयमा अध्ययन गरिनेछ।

सालकको अध्ययन तथा संरक्षणमा संलग्न विज्ञ डा. तुलसीलक्ष्मी सुदालका अनुसार क्यामेरा ट्र्यापमार्फत सालकको उपस्थितिबारे प्रमाण संकलन गरिनेछ। यसबाट यसको वास्तविक अवस्था बुझ्न र संरक्षणका लागि आवश्यक योजना बनाउन सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।

सालक आफ्नो शरीरमा रहेका कडा कत्लाका कारण अन्य स्तनधारी जनावरभन्दा फरक देखिन्छ। खतरा महसुस हुँदा शरीरलाई गोलो बनाएर आफूलाई जोगाउने यसको विशेषता छ। यसले कमिला र धमिरा खाएर प्राकृतिक रूपमा तिनको संख्या नियन्त्रण गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।

तर, अवैध सिकार, वन विनाश, बासस्थानको क्षति र वन्यजन्तुको अवैध व्यापारका कारण सालकको अस्तित्वमा जोखिम बढ्दै गएको छ। यसको शरीरमा हुने कत्ला र अन्य अंगको अवैध कारोबारले समेत यस प्रजातिमाथि दबाब सिर्जना गरेको छ।

सालकको संरक्षणका लागि यसको वास्तविक संख्या र बसोबास क्षेत्रबारे वैज्ञानिक जानकारी हुनु आवश्यक हुन्छ। कुन वन क्षेत्रमा यसको उपस्थिति छ, कस्ता वातावरणमा यो बढी सक्रिय हुन्छ र मानव गतिविधिले यसको बासस्थानमा कस्तो प्रभाव पारेको छ भन्ने विषय अध्ययनबाट पहिचान गर्न सकिनेछ।

अध्ययनबाट प्राप्त तथ्यांकलाई भविष्यमा संरक्षण योजना, वन व्यवस्थापन र अवैध सिकार नियन्त्रणका कार्यक्रममा उपयोग गर्न सकिने अनुसन्धानकर्ताहरूको अपेक्षा छ।

बाँकेमा सुरु गरिएको यो अध्ययनले सालक संरक्षणका लागि प्रमाणमा आधारित योजना निर्माण गर्न सहयोग पुर्‍याउने विश्वास गरिएको छ। दुर्लभ वन्यजन्तुको संरक्षण केवल एउटा प्रजाति जोगाउने विषय मात्र नभई वनको पारिस्थितिक सन्तुलन कायम राख्ने महत्वपूर्ण प्रयास पनि हो।