सुक्खा मौसम सुरु भएसँगै काठमाडौं उपत्यकाको वायु प्रदूषण बढ्दै, बालबालिका र ज्येष्ठ नागरिक बढी जोखिममा

काठमाडौं: सुक्खा मौसम सुरु भएसँगै काठमाडौं उपत्यकाको वायु प्रदूषण बढ्न थालेको छ। पछिल्ला दिनमा उपत्यकाका विभिन्न क्षेत्रमा वायु गुणस्तर अस्वस्थकर तहमा पुगेपछि जनस्वास्थ्यप्रति चिन्ता बढेको छ।

स्विट्जरल्यान्डमा आधारित वायु गुणस्तर अनुगमन संस्था IQAir का अनुसार शुक्रबार, नोभेम्बर ६ को बिहान काठमाडौंको वायु गुणस्तर सूचकांक (एयर क्वालिटी इन्डेक्स–AQI) ११४ पुगेको थियो। उक्त स्तर संवेदनशील समूहका लागि अस्वस्थकर मानिन्छ।

यसअघि बिहीबार काठमाडौंको बानेश्वर क्षेत्रमा AQI १५३ पुगेको थियो। शुक्रबार बिहान ९ः१५ बजेसम्म सोही क्षेत्रमा सूचकांक घटेर १२७ मा झरेको थियो। तर उपत्यकाका अन्य क्षेत्रमा भने प्रदूषणको स्तर अझै चिन्ताजनक देखिएको छ।

काठमाडौं महानगरपालिकाको वायु गुणस्तर अनुगमन ड्यासबोर्डअनुसार स्वयम्भू, बालाजु, टेकु, डल्लु, थापाथली, क्षेत्रपाटी, जडीबुटी, असन, कमलादी, शान्तिनगर, चाबहिल, लैनचौर र हाँडीगाउँलगायत क्षेत्रमा वायु गुणस्तर अस्वस्थकर देखिएको छ।

सुक्खा मौसममा किन बढ्छ प्रदूषण?

वर्षायाममा नियमित वर्षा हुँदा हावामा रहेका धुलोका कण केही हदसम्म जमिनमा बस्ने वा पखालिने गर्छन्। तर वर्षा कम हुँदै गएपछि सडक तथा निर्माणस्थलबाट उड्ने धुलो, सवारीसाधनबाट निस्कने धुवाँ र अन्य प्रदूषक कण वातावरणमा बढी समयसम्म रहन सक्छन्।

काठमाडौं उपत्यकाको भौगोलिक बनावट र हावाको कमजोर आवागमनले पनि प्रदूषित हावा बाहिरिन कठिन बनाउन सक्छ। त्यसैले वर्षायाम सकिएर सुक्खा मौसम सुरु हुने समयमा उपत्यकाको वायु गुणस्तर बिग्रने जोखिम बढ्छ।

PM2.5 स्वास्थ्यका लागि जोखिमपूर्ण

वायु प्रदूषणमा पाइने PM2.5 सूक्ष्म कण स्वास्थ्यका दृष्टिले विशेष जोखिमपूर्ण मानिन्छन्। २.५ माइक्रोमिटरभन्दा साना यी कण नाक र घाँटीको प्राकृतिक प्रतिरक्षा प्रणाली पार गरेर फोक्सोसम्म पुग्न सक्छन्। केही कण रक्तप्रवाहमा समेत प्रवेश गर्न सक्छन्।

लामो समयसम्म यस्ता कणको सम्पर्कमा रहँदा श्वासप्रश्वाससम्बन्धी समस्या, मुटु तथा फोक्सोसम्बन्धी रोगको जोखिम बढ्न सक्छ। बालबालिका, ज्येष्ठ नागरिक, गर्भवती महिला तथा दम, एलर्जी र अन्य दीर्घकालीन स्वास्थ्य समस्या भएका व्यक्तिहरू बढी प्रभावित हुन सक्छन्।

अमेरिकी वायु गुणस्तर सूचकांक वर्गीकरणअनुसार AQI १०१ देखि १५० सम्मको स्तर संवेदनशील समूहका लागि अस्वस्थकर मानिन्छ। AQI १५१ देखि २०० पुगेमा भने सबै समूहका मानिसका लागि अस्वस्थकर तह मानिन्छ।

विश्व स्वास्थ्य संगठन (WHO) ले PM2.5 को वार्षिक औसत मात्रा प्रतिघनमिटर हावामा पाँच माइक्रोग्रामभन्दा बढी नहुन सिफारिस गरेको छ।

प्रदूषण नियन्त्रणमा महानगरको आग्रह

काठमाडौं महानगरपालिकाले वायु प्रदूषण बढाउन योगदान गर्ने गतिविधि नियन्त्रण गर्न सम्बन्धित पक्षलाई आग्रह गरेको छ। सडक तथा निर्माणस्थलबाट उड्ने धुलो कम गर्ने, फोहोर तथा अन्य सामग्री खुला रूपमा नजलाउने र प्रदूषण फैलाउने गतिविधि रोक्ने प्रयास आवश्यक देखिएको छ।

यसैबीच, नागरिकलाई पनि प्रदूषणको अवस्था हेरेर सावधानी अपनाउन सुझाव दिइएको छ। विशेषगरी संवेदनशील समूहका व्यक्तिले प्रदूषण बढी भएको समयमा लामो समयसम्म बाहिर नबस्ने, अत्यधिक धुलो भएको स्थानबाट टाढा रहने र आवश्यक परे उपयुक्त मास्क प्रयोग गर्ने गर्नुपर्छ।

IQAir को शुक्रबार सार्वजनिक पूर्वानुमानअनुसार उपत्यकाको वायु गुणस्तर आइतबारसम्म अस्वस्थकर स्तरमा रहन सक्ने अनुमान गरिएको थियो। यद्यपि वायु प्रदूषणको अवस्था मौसम, हावाको गति र स्थानीय गतिविधिअनुसार परिवर्तन हुन सक्छ।

सुक्खा मौसमसँगै बढ्दै गएको वायु प्रदूषण नियन्त्रण गर्न सरकारी निकाय, स्थानीय तह, निर्माण व्यवसायी, उद्योग तथा सर्वसाधारण सबैको सक्रियता आवश्यक देखिएको छ।