नेपालमा भारतीयभन्दा अमेरिकी पर्यटक बढी, पहिलोपटक अमेरिका बन्यो सबैभन्दा ठूलो पर्यटन स्रोत बजार

काठमाडौं । नेपालको पर्यटन बजारमा नयाँ परिवर्तन देखिएको छ। लामो समयदेखि नेपालको सबैभन्दा ठूलो विदेशी पर्यटक स्रोत बजार रहँदै आएको भारतलाई उछिन्दै अमेरिका पहिलो स्थानमा पुगेको छ। सन् २०२६ को अक्टोबर महिनामा अमेरिकाबाट नेपाल आउने पर्यटकको संख्या सबैभन्दा बढी देखिएको छ।

नेपाल पर्यटन बोर्डले सार्वजनिक गरेको तथ्याङ्कअनुसार अक्टोबरमा अमेरिकाबाट १७ हजार ४३७ पर्यटक नेपाल आएका छन्। यो संख्या गत वर्षको सोही महिनाको तुलनामा ३१.२४ प्रतिशत बढी हो। सन् २०२५ को अक्टोबरमा अमेरिकाबाट १३ हजार २८६ पर्यटक नेपाल आएका थिए।

त्यसैगरी, भारतबाट अक्टोबरमा १२ हजार ९७ जना पर्यटक नेपाल आएका छन्। गत वर्षको सोही महिनामा भारतबाट १७ हजार २९८ पर्यटक आएका थिए। यसपटक भारतीय पर्यटकको आगमन करिब ३० प्रतिशतले घटेको छ।

अमेरिकी पर्यटकको संख्या बढ्नु र भारतीय पर्यटकको आगमन घट्नुले नेपालको पर्यटन बजारमा स्रोत देशको क्रम परिवर्तन भएको हो। नेपाल पर्यटन बोर्डले सार्वजनिक गरेको तथ्याङ्क विभागको अध्यागमन अभिलेखमा आधारित छ।

अक्टोबरमा एक लाख ३२ हजारभन्दा बढी पर्यटक नेपाल आए

अक्टोबर महिनामा नेपालले कुल एक लाख ३२ हजार ८१४ विदेशी पर्यटक भित्र्याएको छ। यो संख्या गत वर्षको अक्टोबरमा आएको एक लाख २८ हजार ४४३ पर्यटकको तुलनामा ३.४ प्रतिशत बढी हो।

सेप्टेम्बर महिनामा ८८ हजार २४८ विदेशी पर्यटक नेपाल आएका थिए। त्यसको तुलनामा अक्टोबरमा पर्यटक आगमनमा उल्लेख्य वृद्धि देखिएको छ।

पर्यटन क्षेत्रका लागि अक्टोबर महिना विशेष महत्त्वपूर्ण मानिन्छ। शरद ऋतुमा मौसम अनुकूल हुने भएकाले हिमाली पदयात्रा, पर्वतारोहण, धार्मिक भ्रमण तथा सांस्कृतिक पर्यटनका लागि विदेशी पर्यटक नेपाल आउने गर्छन्।

अगस्टमा बाढी तथा पहिरोका कारण प्रभावित बनेको पर्यटन क्षेत्रले अक्टोबरमा केही सुधारको संकेत देखाएको छ। यद्यपि, पर्यटक आगमनको वृद्धि सबै स्रोत बजारमा समान छैन।

चीन तेस्रो स्थानमा, बेलायत र अस्ट्रेलियाबाट पनि उल्लेख्य आगमन

अक्टोबर महिनामा चीन नेपालको तेस्रो ठूलो पर्यटक स्रोत बजार बनेको छ। चीनबाट ११ हजार ६९५ पर्यटक नेपाल आएका छन्। गत वर्षको सोही महिनामा चीनबाट ६ हजार ७५५ पर्यटक आएका थिए। यस आधारमा चिनियाँ पर्यटक आगमनमा ७३ प्रतिशतभन्दा बढी वृद्धि भएको देखिन्छ।

त्यसैगरी, बेलायतबाट ९ हजार ३८५ र अस्ट्रेलियाबाट ९ हजार ३५२ पर्यटक नेपाल आएका छन्। जर्मनीबाट ६ हजार ११४, श्रीलंकाबाट ५ हजार ५६०, बंगलादेशबाट ४ हजार ८९३ र फ्रान्सबाट ४ हजार १६४ पर्यटक नेपाल आएका छन्।

यसले नेपालको पर्यटन बजार भारत र चीनजस्ता छिमेकी देशमा मात्रै निर्भर नरही अमेरिका, युरोप तथा अन्य अन्तर्राष्ट्रिय बजारतर्फ पनि विस्तार भइरहेको संकेत गर्छ।

युरोपबाट पर्यटक आगमनमा ठूलो वृद्धि

क्षेत्रगत तथ्याङ्क हेर्दा अक्टोबरमा युरोपबाट सबैभन्दा बढी पर्यटक नेपाल आएका छन्। युरोपेली देशहरूबाट कुल ३९ हजार ८७७ पर्यटक नेपाल आएका छन्। यो कुल विदेशी पर्यटक आगमनको करिब ३० प्रतिशत हो।

गत वर्षको अक्टोबरमा युरोपबाट १५ हजार १४८ पर्यटक आएका थिए। यसपटक युरोपेली पर्यटकको आगमन १६३.२ प्रतिशतले बढेको छ।

त्यस्तै, ओसियानिया क्षेत्रबाट पर्यटक आगमन ४८.९९ प्रतिशत र अमेरिकाबाट आउने पर्यटकको समग्र संख्या २९.६ प्रतिशतले बढेको छ। दक्षिण एसियाबाट आउने पर्यटक भने १७.२ प्रतिशतले घटेका छन्। मध्यपूर्वबाट आउने पर्यटकमा पनि ३४.२ प्रतिशतको गिरावट देखिएको छ।

क्षेत्रगत तथ्याङ्कले नेपालको पर्यटन बजारमा केही देश तथा क्षेत्रको योगदान बढ्दै गएको र परम्परागत बजारमा भने चुनौती देखिएको स्पष्ट पार्छ।

बाढीपछि भारतीय पर्यटक आगमन प्रभावित

गत अगस्ट २६ मा भोटेकोशी र त्रिशूली नदी प्रणालीमा आएको बाढीले नेपालका केही पर्यटकीय क्षेत्र तथा आवागमन मार्ग प्रभावित पारेको थियो। बाढीपछि अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यममा आएका समाचार र यात्रा मार्गमा परेको असरले विदेशी पर्यटकको भ्रमण योजनामा प्रभाव पारेको पर्यटन व्यवसायीहरूको भनाइ छ।

विशेषगरी भारतबाट धार्मिक भ्रमणका लागि नेपाल आउने पर्यटकको संख्या घट्नुमा तीर्थस्थल तथा सडक मार्ग प्रभावित हुनु एउटा कारण मानिएको छ। तर भारतीय पर्यटक आगमनमा आएको गिरावटको सम्पूर्ण कारण एउटै घटनालाई मान्न मिल्दैन। यसमा यात्रा योजना, मौसम, यातायातको अवस्था र अन्य आर्थिक तथा क्षेत्रीय कारणको पनि भूमिका हुन सक्छ।

नेपालका लागि भारत महत्त्वपूर्ण पर्यटन बजार हो। धार्मिक पर्यटन, पारिवारिक भ्रमण, स्थलमार्गबाट हुने आवागमन र छोटो अवधिका यात्राका कारण भारतीय पर्यटकको योगदान विशेष रहँदै आएको छ।

पर्यटन बजार विविधीकरण गर्नुपर्ने आवश्यकता

अक्टोबरको तथ्याङ्कले नेपालको पर्यटन क्षेत्रका लागि नयाँ सम्भावना देखाए पनि दीर्घकालीन रूपमा पर्यटन बजारलाई विविधीकरण गर्नुपर्ने आवश्यकता पनि औँल्याएको छ।

अमेरिका र युरोपबाट पर्यटक आगमन बढ्नु सकारात्मक संकेत हो। तर कुनै एक महिनाको तथ्याङ्कका आधारमा नेपालको पर्यटन बजारमा स्थायी परिवर्तन भएको निष्कर्ष निकाल्न हतार हुनेछ। आगामी महिनाहरूको तथ्याङ्कले यो प्रवृत्ति निरन्तर रहन्छ कि रहँदैन भन्ने स्पष्ट पार्नेछ।

नेपालले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा आफ्नो पर्यटन प्रवर्द्धन बढाउनुका साथै हवाई सम्पर्क, सडक पूर्वाधार, सुरक्षित पदयात्रा मार्ग, गुणस्तरीय सेवा र पर्यटकको सुरक्षामा ध्यान दिनुपर्ने देखिन्छ।

नेपाल पर्यटन बोर्डको तथ्याङ्कअनुसार सन् २०२६ को जनवरीदेखि अक्टोबरसम्म कुल नौ लाख ९८ हजार ७३४ विदेशी पर्यटक नेपाल आएका छन्। गत वर्षको सोही अवधिमा नौ लाख ४३ हजार ७१६ पर्यटक आएका थिए। यस आधारमा पहिलो दस महिनामा पर्यटक आगमन ५.८३ प्रतिशतले बढेको छ।

अक्टोबरमा देखिएको सुधारले नेपालको पर्यटन क्षेत्र पुनः चलायमान हुँदै गएको संकेत गरे पनि भारतीय बजारमा आएको गिरावट र प्राकृतिक विपद्पछि पर्यटन पूर्वाधारको अवस्थालाई सरकारले गम्भीरतापूर्वक लिनुपर्ने देखिएको छ।